Deprecated: Function ereg() is deprecated in /data/factinfo/public_html/old/ts_module/kernel/TsKernel.php on line 420

Deprecated: Function ereg() is deprecated in /data/factinfo/public_html/old/ts_module/kernel/TsKernel.php on line 420

Deprecated: Function ereg() is deprecated in /data/factinfo/public_html/old/index.php on line 37

az | en | ru

Bu gün: 22 Noyabr 2019, Cümə                            WWW.FACT-INFO.AZ

TƏRƏFDAŞLAR
 
MƏSLƏHƏT GÖRÜRÜK
 
ƏLAQƏ:  050 672 15 67

 
 
 

 

 

Qarabağ həsrətli Qarabağ atı
Qarabağ həsrətli Qarabağ atı
16.12.14.

 

Bu gün mənim dənizimdi Qarabağ düzü
Kəhər atın tozanağı “Doqquzuncu val”. 
Məmməd Araz

Ölməz şairimiz Məmməd Araz dünya miqyaslı Qarabağ cins atlarının spesifik çalarlarını özündə əks etdirən bu poetik nümunəni qələmə alanda bizim Qarabağ adlı münaqişə-müharibə ocağımız yox idi. Hələ tarixən dünyanın nüfuzlu dövlət xadimlərinin, zəngin adamlarının diqqətini cəlb eləmiş Qarabağ atları elə öz doğma məkanlarında – ucsuz-bucaqsız örüş sahələrində, Cıdır düzü ətrafında yetişdirilirdi. Cinsin özəlliklərini qorumaq üçün Ağdamda at zavodu da yaradılmışdı. Amma əsas qaçağan atlar yenə də füsunkar, bərəkətli, dəmyə Qarabağ torpaqlarında yeyib oynaqlaya-oynaqlaya təbii şəraitdə böyüyən cinslərdən yetişirdi. Elə kralların, çarların, zadəganların, tacirlərin diqqətini çəkən də təbii şəkildə böyümüş atlar olmuşdu. İngilis kraliçasının, fransızların Qarabağ atlarını ya hədiyyə, ya da satın almaqla öz ölkələrinə apardıqları barədə xeyli faktlar mövcuddur.

...Məmməd Araz Qarabağ atının şöhrətini, fədakarlığını görün hansı məqamlarla müqayisədə abidələşdirib. Dünyaca tanınmış rəssam Ayvazovskinin “Doqquzuncu val” əsərini yəqin ki, görənlər var. Vahiməli bir səhnədi. Qasırğa nəticəsində gəminin suya batdığını görən bütün heyət və sərnişinlər çaşqınlıq, dəhşət içərisindədirlər. O zamanın gəmisində isə təbii ki, yalnız bir dor ağacı var. Batan gəmidəki bütün insanlar o bircə dor ağacına can atır xilas üçün... Şair də Qarabağ atının dırnağından qopan tozanağı həmin o vahiməli səhnə ilə müqayisə edib və gözəl bir bənzətmə - oxucunun diqqəti önündə qorxulu da olsa, süjetli bir mənzərənin yaranması ilə sonuclayıb. Azərbaycanlı oxucu bu səhnəni gözləri önündə canlandırdıqdan sonra ani olaraq yuxudan ayılırmış kimi söhbətin Qarabağ atının tozanağından getdiyinin fərqinə varır və o müdhiş səhnəni tez unudaraq xüsusi fəxarət hissləri altında daxilən yüngülləşir. Qarabağ atının yaratdığı tozanaq xeyirədi, cıdırlaradı, xoş xəbər müjdəçisidi və s.

...Bu mövzunu yazı üçün hədəfləyəndə Qarabağ atlarının tarixi və müasir nailiyyətləri, ümumən qorunub-saxlanma tarixilə ilgili faktlara kiçicik bir ekskurs etdim. Aydınlaşdırdım ki, “Qarabağ atı adıçəkilən ərazilərdə yaradılmış və geniş yayılmış dağ-minik at cinsidir. Daha qədimlərdə sadəcə yük, minik və qoşqu heyvanları kimi saxlanılan bu at cinslərinin XVII-XVIII əsrərdə Qarabağ xanlığı tərəfindən təkmilləşdirilməsinə başlanılır. Qarabağ atları Asiya və Qafqazda ən qədim at cinsi hesab edilir. Ən yaxşı atlar Şuşa-Ağdam və bu rayonlara yaxın ərazilərdə yayılıb. Bu cinsdən olan atlar zaman-zaman böyük və daim dünyanın siyasi-iqtisadi-mədəni düzənini idarə edən ölkələrinə, daha sonralarsa Şimali Qafqaza, Dona və Rusiyanın cənubunda yerləşən bir çox at zavodlarına aparılıb. Hazırda "Ərəb", "Don", "Budyonnı" kimi məşhur at cinsləri arasında Qarabağ atları xüsusi yer tutur”.

Qarabağ atlarının göstəriciləri ilə bağlı bəzi məlumatları da qeyd edək. Bu cins yüksək qaçış sürəti ilə seçilir. Onların hələlik rekord sürəti 2400 metr məsafəni 2 dəqiqə 52 saniyəyə (50.23 km/saat) qaçmaqla qeydə alınıb. Bu isə atçılıqda dünya rekorduna çox yaxın bir rəqəmdir. Bu atlar adi yüyrək yerişlə saatda 8 kilometr məsafədən çox yolu qət edirlər.

...19 noyabr 2014-cü il tarixdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev “Azərbaycan Respublikasında Qarabağ atı cinsinin inkişafına əlavə dəstək haqqında” sərəncam imzalayıb. Sərəncamda vurğulanıb ki, “Qarabağ atı cinsinin damazlıq özəyinin qorunması və inkişaf etdirilməsi, seleksiya-damazlıq işlərinin elmi əsaslarla aparılmasının təmin edilməsi məqsədi ilə Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinə 2,0 (iki) milyon manat ayrılsın”.
Cinsin qorunması naminə atılmış bu addım hansı göstəricilərə gətirib çıxaracaq, bunu yaxın zamanlar göstərəcək. Amma Qarabağ atını Qarabağsız yetişdirmək mümkün olacaqmı?!

...Bu gün Qarabağ çölləri bu atı çox intizarla gözləyir. Elə Qarabağ atları da o doğma yurdlarının və çöllərinin həsrətindədir ki, təbii şəraitdə yetişib dünya atçılıq meydanlarında cövlana gəlsinlər. Qaçış və yarış qaydalarını özünün Şuşadakı “Cıdır düzü”ndə mənimsəyəndən sonra..

Nəzirməmməd Zöhrablı 
Söz Azadlığını Müdafiə Fondunun eksperti 

1 ... 115 116 117 ... 133 A

 


Bu sayt Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Qeyri-Hökümət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Şurasının vəsaiti hesabına hazırlanmışdır.
 

VIRTUAL QARABAĞ

Virtual Qarabağ

TARİXİN YADDAŞI

SEÇMƏLƏR

 

 

 

     
 

Bütün materiallar FACT-INFO.AZa məxsusdur və istinad vacibdir.

 

Sorğunun yerinə yetirilmə müddəti (mk.san.):0.007143

 

Site by Webcoder